Η ΙΟΣ χαρακτηρίστηκε ως «τόπος ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους» με την Υπουργική Απόφαση Α/φ31/232/811/30-06-1977(ΦΕΚ 763Β’ /1977. Έχει ειδικούς όρους δόμησης για τους παραδοσιακούς οικισμούς της και τη δόμηση εκτός των ορίων των οικισμών (ΦΕΚ 587 Δ’/1981).
Ο «ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΙΗΤΩΝ», ιδρυθείς το 1924, κι η νεοσύστατη περιβαλλοντική οργάνωση «SAVE IOS» με σειρά δημοσιευμάτων, διοικητικών και δικαστικών ενεργειών έχουν καταγγείλει ότι οι εντεταλμένες υπηρεσίες από το Υπουργείο Περιβάλλοντος (Περιφέρεια Ν. Αιγαίου, Υπηρεσία Δόμησης Θήρας και Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής Θήρας), για την προστασία της ΙΟΥ και τη δόμηση εντός των παραδοσιακών οικισμών της, δεν ασκούν τον αρμόζοντα έλεγχο στη μη σύννομη δόμηση, ενθαρρύνοντάς την και αποδεχόμενοι την «τουριστική εκμετάλλευση» σε βάρος προστατευόμενων περιοχών.
Με τον Ν.3894/2010 «περί στρατηγικών επενδύσεων» εντάχθηκαν ταυτόχρονα, με απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής (ΔΕΣΕ), τρείς Ανώνυμες Εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην τουριστική εκμετάλλευση της ΙΟΥ, λόγω «υπέρτατης εθνικής σκοπιμότητας». Μάλιστα επιδοτήθηκαν και τους παραχωρήθηκαν προς αποκλειστική εκμετάλλευση (ΕΚ 2952Β/2020) τεράστιες εκτάσεις γης γύρω από τις παραλίες ΚΟΥΜΠΑΡΑ, ΠΙΚΡΗ ΝΕΡΟ και ΠΑΠΠΑ.
Τα αποτελέσματα της άνευ ελέγχου δόμησης και τουριστικής εκμετάλλευσης των ιδιαίτερου φυσικού κάλλους περιοχών, σύμφωνα με τις καταγγελίες, εντοπίζονται ειδικότερα στις ακόλουθες περιοχές:
1. ΜΥΛΟΙ ΧΩΡΑΣ ΙΟΥ (Η θέαση των οποίων εμποδίζεται από νέα διώροφα).
2. ΚΟΛΙΤΣΑΝΙ (Οι πλαγιές των λόφων σκάβονται και αλλοιώνονται).
3. ΠΟΥΝΤΑ και ΤΖΑΜΑΡΙΑ (Αλλοίωση κορυφογραμμών).
4. ΠΑΠΠΑΣ (Αποστραγγίζεται κηρυγμένος υδροβιότοπος μεταναστευτικών πουλιών).
5. ΚΑΛΑΜΟΣ και ΠΙΚΡΗ (γεύση στο) ΝΕΡΟ (Κοίτες ρεμάτων αποψιλώνονται και αλλοιώνονται).
6. ΚΟΥΜΠΑΡΑ (Καταστρέφονται βράχοι ακτογραμμών. Στην αμμώδη παραλία κατασκευάστηκε γέφυρα οπλισμένου σκυροδέματος για πρόσβαση σε ιδιωτική περιοχή τουριστικών επενδύσεων).
7. ΔΙΑΚΟΦΤΟ (Γέφυρα εξακολουθεί να υφίσταται, παρά την δικαστική απόφαση του ΣτΕ 1037/2022 για την κατεδάφισή της.
Οι περισσότερες ιδιαίτερου κάλλους παραλίες απομονώνονται με την κατασκευή τεράστιων τοίχων, προς εξυπηρέτηση ιδιωτικών συμφερόντων. Ο Δήμος Ίου είχε αναθέσει χωροταξική μελέτη για το νησί, η οποία εκπονήθηκε το 2010 υπό την αιγίδα του καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Ιωσήφ Στεφάνου, μελέτη που θα θίξει συμφέροντα, εφόσον ενεργοποιηθεί.
Το Ελληνικό τμήμα του ICOMOS εκφράζει την έντονη ανησυχία του, σχετικά με τα καταγγελλόμενα, και ζητά την άμεση επέμβαση των αρμόδιων αρχών.
Για την Εθνική Επιτροπή του Ελληνικού Τμήματος του I.C.O.MO.S.
Ο Πρόεδρος Η Γενική Γραμματέας
Αναστάσιος Τανούλας